Dyrektywa (UE) 2024/2853 o odpowiedzialności za produkty wadliwe: co zmienia się dla importera, hurtowni i sklepu

Dyrektywa Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/2853 z 23 października 2024 r. zastępuje dyrektywę 85/374/EWG, na której od lat opiera się odpowiedzialność producenta za produkt niebezpieczny. Państwa członkowskie mają ją wdrożyć do 9 grudnia 2026 r. (art. 22), a nowe przepisy obejmą produkty wprowadzone do obrotu lub oddane do użytku po 9 grudnia 2026 r. (art. 2 ust. 1). Do produktów wprowadzonych wcześniej nadal stosuje się dotychczasowe zasady (art. 21).
W Polsce odpowiedzialność za produkt niebezpieczny reguluje dziś Kodeks cywilny w art. 449¹–449¹⁰. Dyrektywa jest aktem pełnej harmonizacji (art. 3), więc krajowe przepisy będą musiały zostać do niej dopasowane. Dla hurtowni elektrotechnicznych, importerów i sklepów internetowych to dobry moment, aby przejrzeć łańcuch dostaw i dokumentację.
Produktem jest także oprogramowanie i energia elektryczna
Zgodnie z art. 4 pkt 1 produktem jest każda rzecz ruchoma, także zintegrowana z inną rzeczą ruchomą lub nieruchomością, a pojęcie to obejmuje energię elektryczną, cyfrowe pliki produkcyjne, surowce i oprogramowanie. Dyrektywa wprowadza też pojęcie „powiązanej usługi” — usługi cyfrowej zintegrowanej z produktem w taki sposób, że bez niej produkt nie realizuje którejś ze swoich funkcji (art. 4 pkt 3). W elektrotechnice dotyczy to np. aplikacji sterującej ładowarką, falownikiem czy systemem automatyki budynkowej.
Przy ocenie, czy produkt jest wadliwy, sąd bierze pod uwagę m.in. instrukcje montażu, instalacji i konserwacji, rozsądnie przewidywalne użycie, wpływ innych produktów używanych razem z nim, wymogi bezpieczeństwa — w tym wymogi cyberbezpieczeństwa istotne dla bezpieczeństwa — oraz wycofania produktu z rynku (art. 7 ust. 2).
Jakie szkody obejmuje nowa dyrektywa
Art. 6 przewiduje odszkodowanie za:
- śmierć lub uszkodzenie ciała, w tym medycznie stwierdzony uszczerbek na zdrowiu psychicznym;
- uszkodzenie lub zniszczenie mienia — z wyjątkiem samego wadliwego produktu, produktu uszkodzonego przez wadliwy komponent zintegrowany przez producenta oraz mienia używanego wyłącznie do celów zawodowych;
- zniszczenie lub uszkodzenie danych, które nie są wykorzystywane do celów zawodowych.
Dla porównania: obecny art. 449⁷ § 2 Kodeksu cywilnego wyłącza odszkodowanie, gdy szkoda na mieniu nie przekracza równowartości 500 euro. Art. 6 dyrektywy takiego progu kwotowego nie zawiera.
Kto odpowiada: producent, importer, upoważniony przedstawiciel, fulfilment
Art. 8 ustala kolejność odpowiedzialnych podmiotów. Odpowiada producent wadliwego produktu oraz producent wadliwego komponentu zintegrowanego pod kontrolą producenta. Jeżeli producent ma siedzibę poza Unią, odpowiadają także:
- importer wadliwego produktu lub komponentu,
- upoważniony przedstawiciel producenta,
- a gdy w Unii nie ma ani importera, ani upoważnionego przedstawiciela — dostawca usług realizacji zamówień, czyli podmiot świadczący co najmniej dwie z usług: magazynowanie, pakowanie, adresowanie, wysyłka, bez bycia właścicielem towaru (art. 4 pkt 13).
Producentem jest też ten, kto umieszcza na produkcie swoją nazwę lub znak towarowy (art. 4 pkt 10). Hurtownia sprzedająca aparaturę pod własną marką odpowiada więc jak producent. Podobnie ten, kto znacząco modyfikuje produkt poza kontrolą producenta i ponownie udostępnia go na rynku (art. 8 ust. 2).
Dystrybutor i platforma: miesiąc na wskazanie dostawcy
Jeżeli nie da się ustalić odpowiedzialnego podmiotu mającego siedzibę w UE, odpowiada każdy dystrybutor wadliwego produktu — pod warunkiem że poszkodowany zwrócił się do niego o wskazanie takiego podmiotu albo własnego dostawcy, a dystrybutor nie zrobił tego w ciągu miesiąca od otrzymania wniosku (art. 8 ust. 3). Ta sama zasada dotyczy platform internetowych umożliwiających konsumentom zawieranie umów z przedsiębiorcami, jeśli spełnione są warunki z art. 6 ust. 3 aktu o usługach cyfrowych (art. 8 ust. 4).
Mechanizm przypomina obecny art. 449⁵ § 4–5 Kodeksu cywilnego, ale w praktyce oznacza jedno: sklep i hurtownia muszą być w stanie szybko udokumentować, od kogo kupiły konkretny towar.
Łatwiejsze dowodzenie dla poszkodowanego
Poszkodowany nadal musi wykazać wadliwość, szkodę i związek przyczynowy (art. 10 ust. 1), ale dyrektywa wprowadza ułatwienia:
- sąd może nakazać pozwanemu ujawnienie dowodów, z ochroną tajemnic przedsiębiorstwa (art. 9);
- wadliwość domniemywa się m.in. wtedy, gdy pozwany nie ujawni dowodów, gdy produkt nie spełnia obowiązkowych wymogów bezpieczeństwa chroniących przed danym ryzykiem albo gdy szkodę spowodowała oczywista usterka podczas normalnego użytkowania (art. 10 ust. 2);
- sąd domniemywa wadliwość lub związek przyczynowy, jeżeli poszkodowany napotyka nadmierne trudności dowodowe (m.in. ze względu na złożoność techniczną) i wykaże, że są one prawdopodobne (art. 10 ust. 4).
Domniemania są wzruszalne (art. 10 ust. 5). Dla wyrobów objętych dyrektywą niskonapięciową lub dyrektywą o kompatybilności elektromagnetycznej szczególnie ważna jest więc kompletna dokumentacja zgodności.
Aktualizacje oprogramowania a zwolnienie z odpowiedzialności
Art. 11 przewiduje przesłanki zwolnienia, m.in. gdy wada prawdopodobnie nie istniała w chwili wprowadzenia produktu do obrotu. Ta przesłanka nie działa, jeżeli wadliwość wynika — w zakresie kontroli producenta — z powiązanej usługi, oprogramowania (także aktualizacji), braku aktualizacji niezbędnych do utrzymania bezpieczeństwa albo znaczącej modyfikacji (art. 11 ust. 2). Producenci urządzeń z oprogramowaniem — ładowarek, sterowników, przekaźników programowalnych — powinni więc traktować aktualizacje bezpieczeństwa jako element odpowiedzialności za produkt.
Terminy i brak umownych wyłączeń
- Termin przedawnienia: 3 lata od dowiedzenia się o szkodzie, wadliwości i tożsamości odpowiedzialnego podmiotu (art. 16).
- Wygaśnięcie roszczeń: 10 lat od wprowadzenia produktu do obrotu lub od jego znaczącej modyfikacji; 25 lat, gdy uszkodzenie ciała ujawnia się z opóźnieniem (art. 17).
- Odpowiedzialności wobec poszkodowanego nie można wyłączyć ani ograniczyć umową (art. 15); kilka podmiotów odpowiada solidarnie (art. 12), z prawem regresu (art. 14).
Lista kontrolna dla hurtowni i sklepu
- Sprawdź, w których relacjach jesteś importerem (zakupy bezpośrednio spoza UE) albo producentem (własna marka, przeróbki).
- Zapewnij identyfikowalność: dostawca, numer partii, data dostawy — tak, by wskazać dostawcę w ciągu miesiąca.
- Przechowuj deklaracje zgodności, instrukcje i ostrzeżenia w języku polskim.
- W umowach z dostawcami urządzeń z oprogramowaniem ureguluj dostarczanie aktualizacji i informacji o podatnościach.
- Przejrzyj polisę OC produktu pod kątem produktów wprowadzanych po 9 grudnia 2026 r.
Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążący jest tekst dyrektywy (UE) 2024/2853 w EUR-Lex oraz przepisy krajowe, które ją wdrożą.
Podstawa normatywna i źródła
Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążące są aktualne przepisy i normy oraz dokumentacja producenta wyrobu.