Kabel bezhalogenowy a ognioodporny (PH90, FE180): czym się różnią i kiedy je stosować

„Bezhalogenowy” i „ognioodporny” to dwie różne cechy kabla, które w zapytaniach ofertowych bywają używane zamiennie – ze szkodą dla projektu. Kabel bezhalogenowy ogranicza dym i gazy korozyjne, gdy sam się pali; kabel ognioodporny zachowuje ciągłość zasilania lub sygnału, gdy pali się otoczenie. Jedna cecha nie zastępuje drugiej, a każdą z nich deklaruje się według innych dokumentów. W europejskim systemie nie ma też pojedynczego „indeksu”, który łączyłby obie w jednym kodzie. Wyjaśniamy, co kryje się za klasami Cca, B2ca, s1, a1, PH90 i oznaczeniem FE180 oraz jak zapisać wymagania w zapytaniu.
Dwie niezależne klasyfikacje
Reakcja na ogień: jak kabel się pali
Kable przeznaczone do trwałego wbudowania w obiekty budowlane są wyrobami budowlanymi w rozumieniu rozporządzenia (UE) nr 305/2011 (CPR). Producent sporządza deklarację właściwości użytkowych (DoP) i umieszcza oznakowanie CE na podstawie normy zharmonizowanej PN-EN 50575. Klasy reakcji na ogień kabli określa rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/364:
- Aca – kryterium ciepła spalania według EN ISO 1716;
- B1ca, B2ca, Cca, Dca – badanie wiązki kabli według PN-EN 50399 (rozprzestrzenianie płomienia, wydzielanie ciepła, dym) oraz badanie pojedynczego przewodu według PN-EN 60332-1-2;
- Eca – tylko badanie pojedynczego przewodu według PN-EN 60332-1-2;
- Fca – brak spełnienia kryterium Eca.
Do klas B1ca–Dca dochodzi klasyfikacja dodatkowa: wydzielanie dymu s1, s1a, s1b, s2, s3 (s1–s3 z badania według PN-EN 50399; dla s1a i s1b dodatkowo przepuszczalność światła według PN-EN 61034-2: odpowiednio co najmniej 80 % oraz od 60 % do 80 %), płonące krople d0, d1, d2 oraz kwasowość gazów a1, a2, a3 badana według PN-EN 60754-2 (a1: konduktywność poniżej 2,5 µS/mm i pH powyżej 4,3; a2: konduktywność poniżej 10 µS/mm i pH powyżej 4,3; a3: pozostałe). Klasyfikację wykonuje się według PN-EN 13501-6. „Bezhalogenowość” nie jest klasą – jest cechą materiału, która ułatwia uzyskanie klas s1 i a1 (same klasy wynikają z badań całego kabla); o tym, co kabel faktycznie osiąga, mówi wyłącznie DoP.
Odporność ogniowa: czy obwód działa w pożarze
Druga cecha opisuje zdolność kabla do zachowania ciągłości dostawy energii lub sygnału w warunkach pożaru. Decyzja Komisji 2000/367/WE (system klasyfikacji odporności ogniowej wyrobów budowlanych) przewiduje dla kabli elektroenergetycznych i sygnałowych o małej średnicy (poniżej 20 mm, przekrój żyły do 2,5 mm²) klasy PH 15, PH 30, PH 60, PH 90 i PH 120 (liczba oznacza czas w minutach) na podstawie badania według PN-EN 50200 i klasyfikacji według PN-EN 13501-3. Zakres PN-EN 50200 obejmuje kable o napięciu znamionowym do 600/1000 V przeznaczone do obwodów awaryjnych: alarmowych, oświetleniowych i łączności. Dla pozostałych kabli oraz przewodów i systemów ochrony przeciwpożarowej kabli decyzja przewiduje klasy P 15, 30, 60, 90 i 120 według PN-EN 13501-3.
Oznaczenie FE180, spotykane w kartach producentów, nie jest klasą z tej decyzji. Jest to oznaczenie producentów, odnoszone do badania ciągłości obwodu kabla w płomieniu przez 180 minut; metody takich badań opisuje seria IEC 60331. W katalogu PKN są to dwie różne części, a nie dwa wydania tej samej: PN-IEC 60331-21 (metody badania i wymagania dla kabli i przewodów na napięcie znamionowe do 0,6/1,0 kV – badanie w płomieniu) oraz PN-EN IEC 60331-1 (badanie odporności na ogień i udar mechaniczny w temperaturze co najmniej 830 °C, dla kabli o średnicy zewnętrznej powyżej 20 mm). Którą metodę i jaki czas kryje FE180 u danego producenta, trzeba potwierdzić w karcie wyrobu. FE180 i PH90 to zatem wyniki dwóch różnych badań: pierwsze sprawdza sam kabel w płomieniu, drugie cienki kabel z mocowaniem, z udarem mechanicznym, w sposób odpowiadający warunkom obwodu zabezpieczającego. Kabel może mieć oba oznaczenia, jedno z nich albo żadne; każde trzeba czytać osobno.
Czego wymagają polskie przepisy
Dotychczasowe rozporządzenie w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie (tekst jednolity Dz.U. 2022 poz. 1225), stawia wymagania wobec zespołów kablowych (przewodów, kabli i ich zamocowań) w systemach zasilania i sterowania urządzeniami służącymi ochronie przeciwpożarowej:
- mają zapewniać ciągłość dostawy energii lub przekazu sygnału przez czas wymagany do uruchomienia i działania urządzenia; ocenę wykonuje się według Polskiej Normy dotyczącej badania odporności ogniowej, z uwzględnieniem rodzaju podłoża i sposobu mocowania;
- przewody i kable w obwodach urządzeń alarmu pożaru, oświetlenia awaryjnego i łączności mają mieć klasę PH odpowiednią do czasu wymaganego do działania tych urządzeń;
- w pomieszczeniach chronionych stałymi wodnymi urządzeniami gaśniczymi zespoły kablowe mają być odporne na działanie wody; w obrębie przestrzeni chronionych stałymi samoczynnymi urządzeniami gaśniczymi wodnymi wymagany czas ciągłości może być ograniczony do 30 minut;
- zespoły kablowe mają być tak wykonane, aby w wymaganym czasie nie nastąpiła przerwa spowodowana oddziaływaniem elementów budynku lub wyposażenia – stąd znaczenie certyfikowanych systemów mocowań, a nie samego kabla;
- przewody i kable z materiałów palnych prowadzone w przestrzeni pod podłogą podniesioną i nad sufitem podwieszonym, wykorzystywanej do wentylacji lub ogrzewania pomieszczenia, mają mieć osłonę lub obudowę o klasie odporności ogniowej co najmniej E I 30 (w budynku wysokościowym i w strefie pożarowej o gęstości obciążenia ogniowego ponad 4000 MJ/m² – co najmniej E I 60).
Rozporządzenie nie zawiera natomiast ogólnego wymogu stosowania kabli bezhalogenowych ani nie określa klas reakcji na ogień kabli (Aca–Fca). Wymaganą klasę (np. B2ca-s1,d1,a1, jeśli tak określi projekt) ustala projektant na podstawie analizy obiektu i scenariusza pożarowego. Akt ten ma w ISAP status „uznany za uchylony” z dniem 21 września 2026 r. Przepisy epizodyczne art. 102a–102c Prawa budowlanego, dodane ustawą z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane (Dz.U. 2026 poz. 1161), pozwalają przez 18 miesięcy od 20 września 2026 r. stosować dotychczasowe warunki techniczne: przy sporządzaniu projektu po złożeniu oświadczenia inwestora, a przy określonych budowach i robotach budowlanych bez oświadczenia. Wymagania dla instalacji bezpieczeństwa zawiera też PN-HD 60364-5-56.
Zestawienie
| Cecha | Kabel bezhalogenowy (np. N2XH) | Kabel/przewód ognioodporny (np. z klasą PH90) |
|---|---|---|
| Co opisuje | zachowanie kabla, gdy sam się pali: dym, krople, kwasowość gazów | działanie obwodu, gdy pali się otoczenie |
| Dokument klasyfikacyjny | rozporządzenie (UE) 2016/364, PN-EN 13501-6 | decyzja 2000/367/WE, PN-EN 13501-3 |
| Badania | PN-EN 50399, PN-EN 60332-1-2, PN-EN 61034-2, PN-EN 60754-2 | PN-EN 50200 (klasy PH); seria IEC 60331 (FE180 – oznaczenie producenta) |
| Zapis w DoP | klasa reakcji na ogień, np. B2ca-s1a,d1,a1 | klasa reakcji na ogień osobno; klasa PH w dokumentach producenta i certyfikatach |
| Typowa konstrukcja (wg kart producentów) | izolacja XLPE lub bezhalogenowa, powłoka bezhalogenowa, 0,6/1 kV | izolacja ceramizująca (np. silikonowa) lub bariera z taśmy mikowej, powłoka bezhalogenowa; 300/500 V lub 0,6/1 kV |
| Gdzie | trasy, na których projekt ogranicza dym i gazy korozyjne | zasilanie i sterowanie urządzeń przeciwpożarowych, oświetlenie awaryjne, łączność |
Typowe nieporozumienia
- „Ognioodporny jest lepszy, więc zastąpi bezhalogenowy”. Nie: klasę reakcji na ogień kabla ognioodpornego deklaruje się osobno i może ona być niższa niż klasa kabla, który ma zastąpić. Porównuje się DoP, napięcie znamionowe i przekrój.
- „N2XH zamiast przewodu ognioodpornego”. N2XH to kabel 0,6/1 kV bez deklarowanej klasy PH – nie spełnia wymagań dla obwodów urządzeń przeciwpożarowych.
- „FE180 oznacza 180 minut działania systemu”. FE180 opisuje badanie samego kabla w płomieniu; czas działania zespołu kablowego w budynku wynika z klasy PH (lub P) i certyfikowanego systemu mocowania.
- „Kabel ma oznaczenie LS/HF/FR, więc wiadomo, co potrafi”. Takie skróty handlowe nie są klasami w systemie europejskim; zapytanie powinno operować klasami CPR i PH.
- „Przewód YDY spełni wymagania, bo jest PVC uniepalniony”. O spełnieniu wymagań decyduje klasa z DoP, nie materiał.
Na co zwrócić uwagę przy zapytaniu ofertowym
- Dwa osobne wymagania, jeśli oba dotyczą pozycji: klasa reakcji na ogień (np. „min. B2ca-s1,d1,a1 wg DoP”) oraz klasa ciągłości zasilania (np. „PH90 wg PN-EN 50200”) albo czas według IEC 60331, jeśli tak określa projekt.
- Oznaczenie i konstrukcja: liczba i przekrój żył, napięcie znamionowe U0/U (300/500 V lub 0,6/1 kV), ekran, pancerz, kolor powłoki (dla obwodów przeciwpożarowych często wymagany jest określony kolor).
- System mocowania: czy zapytanie obejmuje uchwyty, korytka i kołki z certyfikatem dla zespołu kablowego, czy tylko kabel – to decyduje o porównywalności ofert.
- Dokumenty: DoP (klasa CPR), certyfikat lub raport dla klasy PH/czasu działania, karta katalogowa; dla obwodów przeciwpożarowych – dokumenty potwierdzające dopuszczenie zespołu kablowego.
- Ilość i jednostka: metry, odcinki bez łączeń na trasach obwodów przeciwpożarowych, bębny.
- Dopuszczalne zamienniki: inny producent tak, przy tej samej klasie CPR i tej samej klasie PH oraz zgodności z systemem mocowania; kabel bezhalogenowy zamiast ognioodpornego nie; przewód 300/500 V zamiast kabla 0,6/1 kV nie.
O podziale na rodziny wyrobów i ich oznaczeniach piszemy w artykule rodzaje kabli i przewodów, a o kablach sygnalizacyjnych w obwodach sterowania – w artykule YKSY i YKSLY.
Podstawa normatywna i źródła
- PN-EN 50575:2015-03 — Kable i przewody elektroenergetyczne, sterownicze i telekomunikacyjne -- Kable i przewody do zastosowań ogólnych w obiektach budowlanych o określonej klasie odporności pożarowej
- Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/364 z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie klasyfikacji reakcji na ogień wyrobów budowlanych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011
- PN-EN ISO 1716:2018-08 — Badania reakcji na ogień wyrobów -- Określanie ciepła spalania brutto (wartości kalorycznej)
- PN-EN 50399:2023-07 — Wspólne metody badania palności przewodów i kabli -- Pomiar wydzielania ciepła i wytwarzania dymu przez kable podczas sprawdzania rozprzestrzeniania się płomienia -- Aparatura probiercza, procedury, wyniki
- PN-EN 60332-1-2:2010 — Badania palności kabli i przewodów elektrycznych oraz światłowodowych -- Część 1-2: Sprawdzanie odporności pojedynczego izolowanego przewodu lub kabla na pionowe rozprzestrzenianie się płomienia -- Metoda badania płomieniem mieszankowym 1 kW
- PN-EN 61034-2:2010 — Pomiar gęstości dymów wydzielanych przez palące się przewody lub kable w określonych warunkach -- Część 2: Metoda badania i wymagania
- PN-EN 60754-2:2014-11 — Badanie gazów wydzielających się podczas spalania materiałów pobranych z kabli i przewodów -- Część 2: Oznaczanie kwasowości (przez pomiar pH) i konduktywności
- PN-EN 13501-6:2019-02 — Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków -- Część 6: Klasyfikacja na podstawie badań reakcji na ogień kabli elektroenergetycznych, sterowniczych i telekomunikacyjnych
- Decyzja Komisji z dnia 3 maja 2000 r. wykonująca dyrektywę Rady 89/106/EWG w zakresie klasyfikacji odporności wyrobów budowlanych, obiektów budowlanych i ich części na działanie ognia (notyfikowana jako dokument nr C(2000) 1001)
- PN-EN 50200:2016-01 — Metoda badania odporności na ogień cienkich przewodów i kabli bez ochrony specjalnej, stosowanych w obwodach zabezpieczających
- PN-EN 13501-3:2026-01 — Klasyfikacja ogniowa wyrobów budowlanych i elementów budynków -- Część 3: Klasyfikacja na podstawie wyników badań odporności ogniowej wyrobów i elementów stosowanych w instalacjach użytkowych w budynkach: ognioodpornych przewodów wentylacyjnych i przeciwpożarowych klap odcinających oraz przewodów i kabli energetycznych, sygnalizacyjnych i komunikacyjnych
- PN-IEC 60331-21:2003 — Badania kabli i przewodów elektrycznych poddanych działaniu ognia -- Ciągłość obwodu -- Część 21: Metody badania i wymagania -- Kable i przewody na napięcie znamionowe do 0,6/1,0 kV
- PN-EN IEC 60331-1:2020-06 — Badania kabli i przewodów elektrycznych poddanych działaniu ognia -- Ciągłość obwodu -- Część 1: Metoda badania odporności na ogień i udar mechaniczny kabli i przewodów na napięcie znamionowe nieprzekraczające 0,6/1,0 kV i o średnicy zewnętrznej większej niż 20 mm w temperaturze co najmniej 830°C
- Dz.U. 2022 poz. 1225 — Obwieszczenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 kwietnia 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
- Dz.U. 2026 poz. 1161 — Ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy - Prawo budowlane
- PN-HD 60364-5-56:2019-01 — Instalacje elektryczne niskiego napięcia -- Część 5-56: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego -- Instalacje bezpieczeństwa
Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążące są aktualne przepisy i normy oraz dokumentacja producenta wyrobu.