Rozporządzenie maszynowe (UE) 2023/1230 od 20 stycznia 2027: co zmienia się dla szaf sterowniczych maszyn

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2023/1230 w sprawie maszyn zastępuje dyrektywę maszynową 2006/42/WE. Ponieważ to rozporządzenie, a nie dyrektywa, stosuje się je bezpośrednio we wszystkich państwach UE, bez krajowej ustawy przenoszącej. Dla tablicowców budujących szafy sterownicze maszyn i dla producentów maszyn najważniejsza jest data 20 stycznia 2027 r. Poniżej podajemy daty według tekstu w EUR-Lex wraz ze sprostowaniem opublikowanym w Dz.Urz. UE L 169 z 4.7.2023.
Kluczowe daty
W pierwotnie opublikowanym tekście pojawiała się data 14 stycznia 2027 r. Sprostowanie z lipca 2023 r. skorygowało ją na 20 stycznia 2027 r. i przesunęło o kilka dni także inne terminy.
| Data | Co się dzieje |
|---|---|
| 20 stycznia 2024 | Stosowanie przepisów o jednostkach notyfikowanych (art. 26–42) |
| 20 października 2026 | Termin dla państw członkowskich na zgłoszenie Komisji przepisów o sankcjach |
| 20 stycznia 2027 | Rozporządzenie stosuje się w całości; dyrektywa 2006/42/WE traci moc |
Nie ma długiego okresu współistnienia dwóch systemów. Maszyny wprowadzone do obrotu zgodnie z dyrektywą 2006/42/WE przed 20 stycznia 2027 r. mogą być nadal udostępniane na rynku, a certyfikaty badania typu WE wydane na podstawie dyrektywy zachowują ważność do upływu terminu, na jaki zostały wydane (art. 52).
Szafa sterownicza maszyny czy rozdzielnica? Granica z dyrektywą niskonapięciową
To pytanie zadają najczęściej tablicowcy. Rozporządzenie maszynowe w art. 2 ust. 2 lit. p wyłącza z zakresu określone produkty elektryczne niskiego napięcia — m.in. aparaturę rozdzielczą i sterowniczą niskiego napięcia — w zakresie, w jakim są objęte dyrektywą niskonapięciową 2014/35/UE. W praktyce:
- Rozdzielnica budynkowa czy typowa rozdzielnica zasilająca pozostaje w obszarze dyrektywy niskonapięciowej i norm z serii PN-EN 61439.
- Wyposażenie elektryczne maszyny, w tym szafa sterownicza będąca częścią maszyny, jest oceniane razem z maszyną. Producent maszyny odpowiada za spełnienie zasadniczych wymagań rozporządzenia; dla wyposażenia elektrycznego punktem odniesienia jest zwykle norma PN-EN 60204-1.
Jeśli dostarczasz szafę sterowniczą jako zespół przeznaczony do wbudowania w maszynę, ustal z odbiorcą, kto jest producentem maszyny i jakich dokumentów oczekuje (np. schematów, wykazu aparatury, protokołów badań). Rozporządzenie przewiduje też kategorię maszyny nieukończonej — zespołu, który nie może samodzielnie służyć do określonego zastosowania i jest przeznaczony do włączenia do maszyny. Dla takiego zespołu producent sporządza unijną deklarację włączenia.
Instrukcje i deklaracje w formie cyfrowej
Nowością ważną dla wszystkich dostawców jest możliwość przekazywania instrukcji w formie cyfrowej (art. 10 ust. 7). Rozporządzenie zastrzega jednak, że na żądanie użytkownika wyrażone przy zakupie producent dostarcza instrukcję w formie papierowej bezpłatnie, w terminie miesiąca. Instrukcja cyfrowa ma być dostępna online przez przewidywany cykl życia maszyny i co najmniej 10 lat od wprowadzenia do obrotu.
Co sprawdzić w szafie sterowniczej przed 2027 r.
- Dokumentacja aparatury. Zbieraj deklaracje zgodności i karty katalogowe użytych styczników, przekaźników, zabezpieczeń silnikowych i elementów sterowniczych — producent maszyny będzie ich potrzebował w dokumentacji technicznej.
- Funkcje bezpieczeństwa. Obwody zatrzymania awaryjnego i inne funkcje bezpieczeństwa projektuje się na podstawie oceny ryzyka maszyny; dobór elementów (np. przycisków grzybkowych, przekaźników bezpieczeństwa) powinien wynikać z tej oceny.
- Oznakowanie i schematy. Opisy aparatów, przewodów i zacisków zgodne ze schematem ułatwiają późniejszą ocenę i serwis.
- Układy sterowania z oprogramowaniem. Nowe zasadnicze wymagania obejmują m.in. ochronę układów sterowania przed nieuprawnioną ingerencją. Jeśli szafa zawiera sterownik z dostępem zdalnym, uzgodnij z producentem maszyny, kto odpowiada za zabezpieczenie dostępu.
Normy zharmonizowane i domniemanie zgodności
Podobnie jak w dyrektywie, w rozporządzeniu producent wykazuje spełnienie zasadniczych wymagań, a stosowanie norm zharmonizowanych daje domniemanie zgodności w zakresie, który obejmują. Dla tablicowca oznacza to, że dobrze udokumentowane stosowanie norm (np. PN-EN 60204-1 dla wyposażenia elektrycznego maszyn) pozostaje najprostszą drogą do wykazania zgodności. Przed 2027 r. warto sprawdzić, które normy są zharmonizowane z nowym rozporządzeniem — ich wykaz publikuje Komisja Europejska.
Zmiany w maszynie podczas eksploatacji
Rozporządzenie zwraca uwagę na istotne modyfikacje maszyn już używanych. Jeśli przebudowa szafy sterowniczej (np. dodanie nowych funkcji, zmiana układu bezpieczeństwa) wpływa na bezpieczeństwo maszyny w sposób, którego nie przewidział producent, osoba dokonująca takiej zmiany może zostać uznana za producenta i przejąć jego obowiązki. Przed dużą przebudową ustal z użytkownikiem, kto przeprowadzi ocenę ryzyka.
Aparatura do szaf sterowniczych
W szafach sterowniczych maszyn najczęściej stosuje się styczniki, przekaźniki termiczne i wyłączniki silnikowe, przyciski i lampki sterownicze oraz obudowy o odpowiednim stopniu IP.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje oceny zgodności. Wiążący jest tekst rozporządzenia (UE) 2023/1230 wraz ze sprostowaniem, dostępny w EUR-Lex.
Podstawa normatywna i źródła
Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążące są aktualne przepisy i normy oraz dokumentacja producenta wyrobu.