Świadectwa kwalifikacyjne E i D: kto ich potrzebuje, jak wygląda egzamin i kiedy tracą ważność

Opublikowano: · 5 min czytania

Elektryk mierzy napięcie multimetrem przy urządzeniu

W branży mówi się potocznie o „uprawnieniach SEP”, bo wiele komisji kwalifikacyjnych działa przy stowarzyszeniach naukowo-technicznych, m.in. przy Stowarzyszeniu Elektryków Polskich. Prawnie chodzi jednak o świadectwo kwalifikacyjne wydawane na podstawie art. 54 ustawy — Prawo energetyczne (tekst jednolity Dz.U. 2026 poz. 43) oraz rozporządzenia Ministra Klimatu i Środowiska z 1 lipca 2022 r. (Dz.U. 2022 poz. 1392). Poniżej zebraliśmy zasady, które powinien znać elektryk, pracodawca i firma wykonawcza.

Kto musi mieć świadectwo kwalifikacyjne

Zgodnie z art. 54 ust. 1 Prawa energetycznego osoby zajmujące się eksploatacją sieci, urządzeń i instalacji określonych w rozporządzeniu muszą mieć kwalifikacje potwierdzone świadectwem wydanym przez komisję kwalifikacyjną. Ustawa zabrania zatrudniania przy samodzielnej eksploatacji osób bez takich kwalifikacji (art. 54 ust. 2). Pod nadzorem osoby uprawnionej pracodawca może jednak dopuścić do prac m.in. osoby w trakcie przygotowania zawodowego, uczniów szkół kształcących w odpowiednim zawodzie, przedstawicieli organów nadzoru oraz osoby prowadzące specjalistyczne prace serwisowe.

Eksploatacja to w rozumieniu rozporządzenia nie tylko praca „przy napięciu”. § 4 wymienia obsługę, konserwację, remont lub naprawę, montaż lub demontaż oraz czynności kontrolno-pomiarowe. Świadectwo jest więc potrzebne także elektrykowi, który wykonuje pomiary instalacji czy montuje rozdzielnice.

Rozporządzenie przewiduje wyjątki (§ 5). Świadectwo nie jest wymagane do samej obsługi urządzeń elektrycznych o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV i mocy znamionowej nie wyższej niż 20 kW, jeżeli zasady obsługi określa dokumentacja urządzenia, a także urządzeń cieplnych o mocy do 50 kW. Wyjątek dotyczy tylko obsługi — konserwacja, naprawa, montaż czy pomiary nadal wymagają kwalifikacji.

Eksploatacja (E) i dozór (D)

§ 4 ust. 1 rozporządzenia rozróżnia dwa rodzaje stanowisk:

  • eksploatacji — osoby wykonujące prace przy urządzeniach (obsługa, konserwacja, remont, montaż, pomiary);
  • dozoru — osoby kierujące pracą osób na stanowiskach eksploatacji lub sprawujące nadzór nad eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci.

Zakres wiedzy jest różny (§ 6 ust. 1). Na stanowisku eksploatacji egzamin dotyczy m.in. budowy i działania urządzeń, zasad eksploatacji, warunków wykonywania prac, BHP, ochrony przeciwpożarowej i pierwszej pomocy. Na stanowisku dozoru dochodzą m.in. przepisy o przyłączaniu do sieci, dokumentacja techniczna i eksploatacyjna, normy i warunki techniczne oraz zasady dysponowania mocą. W praktyce firmy często potrzebują obu: osoba z dozorem może być wyznaczona do kierowania pracami, a przepisy BHP przy urządzeniach energetycznych przypisują niektóre funkcje (np. poleceniodawcy) wyłącznie osobom z ważnym świadectwem na stanowisku dozoru.

Grupy urządzeń — co wpisać we wniosku

Załącznik nr 1 dzieli urządzenia na trzy grupy: 1 — elektroenergetyczne, 2 — cieplne i inne urządzenia energetyczne, 3 — gazowe. We wniosku i w tytule wpłaty podaje się numer grupy i punkt. Dla elektryków najczęściej chodzi o grupę 1, w tym:

  • pkt 2 — urządzenia, instalacje i sieci o napięciu znamionowym nie wyższym niż 1 kV,
  • pkt 3 — powyżej 1 kV do 30 kV, pkt 4 — powyżej 30 kV do 110 kV, pkt 5 — powyżej 110 kV,
  • pkt 1 — urządzenia prądotwórcze przyłączone do sieci, bez względu na napięcie (istotne dla instalatorów fotowoltaiki),
  • pkt 6 — zespoły prądotwórcze o mocy wyższej niż 50 kW,
  • pkt 12 — urządzenia do magazynowania energii elektrycznej i jej wprowadzania do sieci o mocy wyższej niż 10 kW,
  • pkt 13 — aparatura kontrolno-pomiarowa, automatyka i zabezpieczenia urządzeń z pkt 1–12.

Warto dobrać zakres do realnej pracy. Instalator, który montuje mikroinstalacje z magazynami energii, powinien sprawdzić, czy jego świadectwo obejmuje także pkt 1 i pkt 12, a nie tylko pkt 2.

Wniosek i egzamin

Egzamin odbywa się na wniosek osoby zainteresowanej albo jej pracodawcy (§ 7). Wniosek zawiera dane osobowe, informacje o wykształceniu, posiadanych kwalifikacjach i przebiegu pracy oraz rodzaj urządzeń i zakres (eksploatacja lub dozór). Dołącza się kopię dokumentu potwierdzającego wiedzę (np. dyplom, świadectwo zawodowe, certyfikat kwalifikacji, a także zaświadczenie pracodawcy o doświadczeniu — § 6 ust. 2 i 3) oraz potwierdzenie opłaty.

  • Egzamin jest ustny i przeprowadza go co najmniej trzyosobowy skład komisji (§ 9 i § 10 ust. 1).
  • O terminie, miejscu i zakresie tematyki komisja zawiadamia co najmniej 14 dni wcześniej (§ 10 ust. 2).
  • Dopuszczalny jest egzamin zdalny, jeśli zapewniono transmisję w czasie rzeczywistym, komunikację wielostronną i identyfikację zdającego (§ 10 ust. 5).
  • Wynik jest „pozytywny” albo „negatywny”; przy pozytywnym komisja wydaje świadectwo w ciągu 14 dni (§ 11 i § 13).

Opłata w 2026 i 2027 r.

Opłata wynosi 10% minimalnego wynagrodzenia obowiązującego w dniu złożenia wniosku (§ 14 ust. 1). Przy minimalnym wynagrodzeniu 4806 zł obowiązującym w 2026 r. daje to 480,60 zł za sprawdzenie kwalifikacji. Od 1 stycznia 2027 r. minimalne wynagrodzenie wynosi 4950 zł (Dz.U. 2026 poz. 1213), więc opłata wzrośnie do 495 zł. Wniosek złożony jeszcze w grudniu 2026 r. kosztuje według stawki z 2026 r. Jeżeli kandydat nie przystąpił do egzaminu z przyczyn od niego niezależnych, przewodniczący komisji zarządza zwrot opłaty (§ 12 ust. 3).

Ważność: 5 lat od dnia wydania

Art. 54 ust. 1aa Prawa energetycznego stanowi, że świadectwa kwalifikacyjne tracą ważność po upływie 5 lat od dnia wydania. Po tym czasie trzeba ponownie zdać egzamin. Dodatkowo, jeśli eksploatacja jest prowadzona niezgodnie z przepisami, sprawdzenie kwalifikacji należy powtórzyć na wniosek pracodawcy, inspektora pracy lub Prezesa URE (art. 54 ust. 1b). Kwalifikacje nabyte w innym państwie UE, EOG lub w Szwajcarii uznaje Prezes URE (art. 54 ust. 2b).

Praktyczne wnioski dla firm

  • Prowadź rejestr świadectw pracowników z datą wydania, grupą, punktami i rodzajem stanowiska — termin ważności liczy się od daty wydania.
  • Złożenie wniosku przed końcem 2026 r. pozwala zapłacić opłatę według stawki 2026 r.
  • Przy nowych usługach (magazyny energii, agregaty, średnie napięcie) sprawdź, czy zakres świadectw obejmuje odpowiednie punkty grupy 1.
  • Świadectwo kwalifikacyjne nie zastępuje uprawnień budowlanych potrzebnych do kierowania robotami budowlanymi ani projektowania — to odrębny system.

Podstawa normatywna i źródła

  1. Dz.U. 2022 poz. 1392 — Rozporządzenie Ministra Klimatu i Środowiska z dnia 1 lipca 2022 r. w sprawie szczegółowych zasad stwierdzania posiadania kwalifikacji przez osoby zajmujące się eksploatacją urządzeń, instalacji i sieci
  2. Dz.U. 2026 poz. 43 — tekst jednolity ustawy – Prawo energetyczne (art. 54)
  3. Dz.U. 2026 poz. 1213 — Rozporządzenie Rady Ministrów w sprawie wysokości minimalnego wynagrodzenia za pracę w 2027 r.

Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążące są aktualne przepisy i normy oraz dokumentacja producenta wyrobu.

← Wszystkie artykuły