F-gazy po nowemu: SF6 w rozdzielnicach SN od 2026 r. i zakazy dla pomp ciepła od 2027 r.

Opublikowano: · Aktualizacja: · 5 min czytania

Aparatura wysokiego napięcia i izolatory w stacji elektroenergetycznej

Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z 7 lutego 2024 r. zastąpiło rozporządzenie (UE) nr 517/2014. Weszło w życie 11 marca 2024 r. (dwudziestego dnia po publikacji w Dzienniku Urzędowym UE 20 lutego 2024 r.) i stosuje się bezpośrednio. Dla branży elektrycznej najważniejsze są dwa bloki przepisów: zakazy wprowadzania do użytku rozdzielnic wykorzystujących fluorowane gazy cieplarniane (art. 13 ust. 9–20) oraz zakazy wprowadzania do obrotu pomp ciepła i klimatyzatorów z czynnikami o wysokim współczynniku GWP (załącznik IV).

Rozdzielnice z SF6: harmonogram zakazów

Heksafluorek siarki (SF6) ma według załącznika I rozporządzenia GWP równy 24 300 (w horyzoncie 100 lat). Art. 13 ust. 9 zakazuje wprowadzania do użytku rozdzielnic, które wykorzystują fluorowane gazy cieplarniane w medium izolującym lub gaszącym łuk, według harmonogramu:

  • od 1 stycznia 2026 r. — rozdzielnice średniego napięcia w dystrybucji pierwotnej i wtórnej do 24 kV włącznie;
  • od 1 stycznia 2028 r. — rozdzielnice od 52 kV do 145 kV włącznie i o prądzie zwarciowym do 50 kA, z gazem o GWP równym 1 lub większym;
  • od 1 stycznia 2030 r. — rozdzielnice SN powyżej 24 kV do 52 kV włącznie;
  • od 1 stycznia 2032 r. — rozdzielnice WN powyżej 145 kV lub o prądzie zwarciowym powyżej 50 kA, z gazem o GWP równym 1 lub większym.

Dla rozdzielnic SN do 24 kV zakaz już obowiązuje. Oznacza to, że w nowych stacjach transformatorowych i rozdzielniach SN do 24 kV, przy braku odstępstwa, stosuje się rozwiązania bez fluorowanych gazów cieplarnianych.

Odstępstwa, które trzeba udokumentować

Rozporządzenie przewiduje kilka sytuacji, w których zakaz z ust. 9 nie ma zastosowania:

  • przeniesienie rozdzielnicy już pracującej w UE do innej lokalizacji nie jest „wprowadzeniem do użytku” (ust. 10);
  • jeżeli w postępowaniu zakupowym, w ciągu pierwszych 2 lat od daty zakazu dla SN, nie wpłynęła żadna oferta albo wpłynęły tylko oferty jednego producenta rozdzielnic bez F-gazów, dopuszczalna jest rozdzielnica z medium o GWP poniżej 1000; po tym okresie — gdy nie wpłynęła żadna oferta rozdzielnicy bez F-gazów (ust. 11); medium o GWP 1000 lub wyższym — wyłącznie gdy nie wpłynęła żadna oferta rozdzielnicy z medium o GWP poniżej 1000 (ust. 12);
  • operator wykaże, że zamówienie złożono przed 11 marca 2024 r. (ust. 14);
  • rozbudowa istniejącej rozdzielnicy, gdy urządzenia z gazem o niższym GWP są z nią niekompatybilne i wymagałyby wymiany całej rozdzielnicy (ust. 15).

Operator korzystający z odstępstwa przechowuje dokumentację co najmniej 5 lat (ust. 16), a w przypadkach z ust. 11, 12, 14 i 15 zawiadamia właściwy organ państwa członkowskiego (ust. 17). Części zamienne do istniejących rozdzielnic wolno instalować, jeżeli nie zwiększa to GWP ani ilości gazu w urządzeniu (ust. 18).

Serwis, kontrole szczelności i oznakowanie rozdzielnic

  • Od 1 stycznia 2035 r. do konserwacji i serwisowania rozdzielnic wolno stosować wyłącznie SF6 zregenerowany lub poddany recyklingowi, chyba że wykazano, że nie da się go użyć ze względów technicznych lub nie jest dostępny przy naprawie awaryjnej (art. 13 ust. 7).
  • Rozdzielnice nie podlegają kontrolom szczelności, jeśli mają zbadany poziom wycieków poniżej 0,1% rocznie (i są tak oznakowane), są wyposażone w urządzenie monitorujące ciśnienie lub gęstość z automatycznym alarmem albo zawierają mniej niż 6 kg fluorowanych gazów z załącznika I (art. 5 ust. 1).
  • Rozdzielnice zawierające F-gazy wprowadza się do obrotu z etykietą (art. 12), a gaz po wycofaniu urządzenia z eksploatacji odzyskuje osoba posiadająca odpowiedni certyfikat (art. 8 i 10).

Pompy ciepła i klimatyzacja: zakazy z załącznika IV

Załącznik IV zakazuje wprowadzania do obrotu określonych urządzeń. Najważniejsze terminy dla rynku instalacyjnego:

  • od 1 stycznia 2027 r. — samodzielne (monoblokowe) pompy ciepła i klimatyzatory do 12 kW z F-gazami o GWP 150 lub wyższym (pkt 8 lit. b) oraz urządzenia samodzielne powyżej 12 kW do 50 kW z GWP 150 lub wyższym (pkt 8 lit. d);
  • od 1 stycznia 2027 r. — pompy ciepła typu split powietrze-woda do 12 kW z GWP 150 lub wyższym (pkt 9 lit. b);
  • od 1 stycznia 2029 r. — układy split powietrze-powietrze do 12 kW z GWP 150 lub wyższym (pkt 9 lit. c) oraz układy split powyżej 12 kW z GWP 750 lub wyższym (pkt 9 lit. e);
  • od 1 stycznia 2032 r. — samodzielne urządzenia do 12 kW z jakimikolwiek F-gazami (pkt 8 lit. c); od 2033 r. — split powyżej 12 kW z GWP 150 lub wyższym (pkt 9 lit. f); od 2035 r. — split do 12 kW z jakimikolwiek F-gazami (pkt 9 lit. d).

Większość tych zakazów ma zastrzeżenie „chyba że jest to wymagane do spełnienia wymogów bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji”. W pkt 8 lit. b i d dodano, że jeżeli wymogi bezpieczeństwa w miejscu eksploatacji nie pozwalają na czynnik o GWP poniżej 150, limit wynosi 750 (w pkt 8 lit. c — gdy nie pozwalają na alternatywy dla F-gazów). Dla porównania: HFC-32 (R32), popularny czynnik w pompach ciepła, ma w załączniku I GWP 675 — powyżej progu 150, ale w limicie 750. Z takiego wyjątku można skorzystać tylko wtedy, gdy operator wykaże, że wymogi bezpieczeństwa w danym miejscu nie pozwalają na czynnik o niższym GWP (art. 13 ust. 19 lit. a). Producenci przechodzą więc w tych segmentach na czynniki o niskim GWP, m.in. naturalne.

Ważne dla hurtowni: zakaz dotyczy wprowadzania do obrotu, czyli pierwszego udostępnienia na rynku UE. Zgodnie z art. 13 ust. 19 urządzenie wprowadzone do obrotu przed datą zakazu może zostać później zainstalowane, ale operator musi to wykazać i przechowywać dowody co najmniej 5 lat (ust. 20). Warto więc trzymać dokumenty dostaw dla stanów magazynowych z 2026 r.

Serwis istniejących pomp ciepła

Od 1 stycznia 2026 r. zakazane jest stosowanie F-gazów o GWP 2500 lub wyższym do konserwacji i serwisowania klimatyzacji i pomp ciepła (art. 13 ust. 4). Do 1 stycznia 2032 r. wolno jednak użyć gazów zregenerowanych (z odpowiednią etykietą) lub poddanych recyklingowi, odzyskanych z takich urządzeń.

  1. Rozdzielnice SN do 24 kV z SF6 — zakaz wprowadzania do użytku. Serwis klimatyzacji i pomp ciepła: zakaz F-gazów o GWP ≥ 2500 (poza zregenerowanymi lub z recyklingu).
  2. Monoblokowe pompy ciepła i klimatyzatory do 50 kW oraz pompy ciepła split powietrze-woda do 12 kW z GWP ≥ 150 — zakaz wprowadzania do obrotu.
  3. Rozdzielnice 52–145 kV (do 50 kA) z gazem o GWP ≥ 1.
  4. Split powietrze-powietrze do 12 kW z GWP ≥ 150; split powyżej 12 kW z GWP ≥ 750.
  5. Rozdzielnice SN powyżej 24 kV do 52 kV.
  6. Rozdzielnice WN powyżej 145 kV lub powyżej 50 kA (GWP ≥ 1); samodzielne urządzenia do 12 kW z jakimikolwiek F-gazami; koniec serwisu gazami zregenerowanymi o GWP ≥ 2500.
  7. 2033Split powyżej 12 kW z GWP ≥ 150.
  8. 2035Split do 12 kW z jakimikolwiek F-gazami; od 1 stycznia 2035 r. serwis rozdzielnic wyłącznie SF6 zregenerowanym lub z recyklingu.
Oś czasu zakazów i ograniczeń z rozporządzenia (UE) 2024/573 dla rozdzielnic oraz pomp ciepła i klimatyzacji — zestawienie terminów omówionych w artykule.

Co z tego wynika dla firm elektrycznych

  • Przy projektach stacji SN do 24 kV wymagaj od dostawców rozdzielnic bez F-gazów albo udokumentowanej podstawy odstępstwa.
  • Przy rozbudowie istniejących rozdzielnic z SF6 sprawdź warunek kompatybilności z ust. 15 i obowiązek zawiadomienia organu.
  • W handlu pompami ciepła planuj zapasy z myślą o 1 stycznia 2027 r. i przechowuj dowody daty wprowadzenia do obrotu.
  • Prace przy obiegach chłodniczych i odzysk gazu z rozdzielnic wykonują osoby z certyfikatami zgodnie z art. 10.

Podstawa normatywna i źródła

  1. Rozporządzenie Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) 2024/573 z dnia 7 lutego 2024 r. w sprawie fluorowanych gazów cieplarnianych, zmieniające dyrektywę (UE) 2019/1937 i uchylające rozporządzenie (UE) nr 517/2014

Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążące są aktualne przepisy i normy oraz dokumentacja producenta wyrobu.

← Wszystkie artykuły