YKY a YKSY: kabel elektroenergetyczny a kabel sygnalizacyjny (sterowniczy)

Opublikowano: · 6 min czytania

Zwój pomarańczowego kabla na słupie

YKY i YKSY wyglądają podobnie, mają tę samą izolację i powłokę z PVC oraz to samo napięcie znamionowe 0,6/1 kV. Mimo to w zapytaniu ofertowym nie można ich traktować jako zamienników. YKY to kabel elektroenergetyczny do przesyłu energii, z kilkoma żyłami o dużych przekrojach; YKSY to kabel sygnalizacyjny (w handlu: sterowniczy) z wieloma żyłami o małych przekrojach i identyfikacją ułatwiającą podłączanie obwodów sterowania. Poniżej wyjaśniamy, skąd biorą się różnice i co z nich wynika dla zakupów.

Oznaczenia: K i KS

W polskim systemie oznaczeń (opisanym m.in. w materiale Zintegrowanej Platformy Edukacyjnej, zpe.gov.pl) litera K oznacza kabel elektroenergetyczny, a KS – kabel sygnalizacyjny. Y przed i po oznaczeniu typu to powłoka i izolacja z polwinitu (PVC), w tej kolejności; brak litery A oznacza żyły miedziane. Stąd:

  • YKY – kabel elektroenergetyczny, żyły miedziane, izolacja i powłoka PVC;
  • YKSY – kabel sygnalizacyjny, żyły miedziane, izolacja i powłoka PVC; YKSLY to ten sam kabel z żyłami wielodrutowymi (L oznacza linkę).

Litera S nie oznacza „sterowniczy” – w systemie krajowym jest to kabel sygnalizacyjny; nazwa „sterowniczy” jest zwyczajowa. Dalsze litery opisują ekran (ek, ekw), żyłę ochronną (żo), pancerz (Ft, Fp, Fo) i osłonę zewnętrzną (y, yn).

To samo napięcie, inny cel

Obie rodziny wywodzą się z tej samej serii norm krajowych: PN-E-90401 obejmowała „kable elektroenergetyczne na napięcie znamionowe 0,6/1 kV”, a PN-E-90403 „kable sygnalizacyjne na napięcie znamionowe 0,6/1 kV” (obie dziś wycofane; dla YKY producenci powołują PN-HD 603 S1 (kable elektroenergetyczne na napięcie znamionowe 0,6/1 kV), a dla YKSY własne specyfikacje). Nie ma więc „kabla sterowniczego na niższe napięcie”: YKSY może pracować w obwodach sieci 230/400 V tak samo jak YKY. Różnica leży w konstrukcji i przeznaczeniu:

CechaYKYYKSY / YKSLY
Rola w instalacjiprzesył energii: zasilanie rozdzielnic, odbiorników, linie kablowesterowanie, sygnalizacja, pomiary, automatyka
Napięcie znamionowe U0/U0,6/1 kV0,6/1 kV
Liczba żyłniewielka (typowo 1–5), duże przekrojeduża (od kilku do kilkudziesięciu), małe przekroje
Identyfikacja żyłkolory według PN-HD 308 S2żyły numerowane lub kolorowe, z żyłą ochronną lub bez
Żyła (PN-EN IEC 60228)klasa 1 lub 2 (w większych przekrojach także sektorowe)YKSY: klasa 1 lub 2 (wg karty); YKSLY: wielodrutowa (klasa wg karty)
Wykonania dodatkowepancerz, osłona uniepalniona, izolacja XLPE (YKXS)ekran (ekw, ekwo, ekp), pancerz, osłona uniepalniona, XLPE (YKSXS)
Układaniena stałe: w ziemi (wg karty), w budynkach, na zewnątrzna stałe: korytka, kanały, szafy sterownicze, w ziemi (wg karty)
Klasa reakcji na ogieńwg DoPwg DoP

Konkretne zakresy liczby żył i przekrojów, dopuszczalne temperatury, promienie gięcia i możliwość układania w ziemi są parametrami deklarowanymi przez producenta i różnią się między wyrobami – do zapytania bierze się je z karty katalogowej, a nie z ogólnych zestawień.

Czy można je stosować zamiennie

Technicznie kabel sygnalizacyjny o odpowiednim przekroju może przenosić energię, a kabel elektroenergetyczny o małej liczbie żył – sygnały. Ograniczenia są praktyczne, nie napięciowe:

  • YKSY zamiast YKY: przekroje żył kabli sygnalizacyjnych są małe, więc obciążalność jest niewielka; w obwodach zasilania decydują tablice PN-HD 60364-5-52 i koordynacja z zabezpieczeniem według PN-HD 60364-4-43. Żyły numerowane utrudniają identyfikację L1/L2/L3/N/PE – jeśli projekt wymaga kolorów według PN-HD 308 S2, kabel numerowany nie jest zamiennikiem.
  • YKY zamiast YKSY: brak wielu żył w jednym kablu oznacza więcej kabli na trasie, więcej dławnic i gorszą czytelność szafy; kabel elektroenergetyczny nie ma też wykonań z ekranem parowym do sygnałów pomiarowych.
  • Kable ekranowane: gdy sygnały biegną obok torów energetycznych lub napędów z przemiennikami częstotliwości, projekt wskazuje wykonanie ekranowane i sposób uziemienia ekranu – zwykłe YKY tego nie zapewnia.

Decyzję o zamianie podejmuje projektant na podstawie obciążalności, spadku napięcia, identyfikacji żył i wymagań kompatybilności elektromagnetycznej – nie na podstawie samej nazwy kabla.

Cechy wspólne: PVC, CPR, przepisy

Oba kable mają izolację i powłokę z PVC, więc w pożarze zachowują się podobnie: wydzielają dym i gazy zawierające chlorowodór. Jeśli projekt ogranicza dym i kwasowość gazów (klasy s1, a1), trzeba sięgnąć po wykonania bezhalogenowe (np. N2XH w energetyce, kable sygnalizacyjne z izolacją i powłoką bezhalogenową w sterowaniu) – klasę reakcji na ogień według rozporządzenia delegowanego (UE) 2016/364 deklaruje producent w DoP na podstawie normy zharmonizowanej PN-EN 50575, zgodnie z rozporządzeniem (UE) nr 305/2011 (CPR). Oba kable mają też tę samą granicę przeznaczenia: nie są kablami ognioodpornymi i nie nadają się do obwodów urządzeń przeciwpożarowych, dla których dotychczasowe warunki techniczne dla budynków wymagają ciągłości dostawy energii lub sygnału w czasie pożaru (klasy PH według decyzji 2000/367/WE, badanie PN-EN 50200). O tym piszemy w artykule kabel bezhalogenowy a ognioodporny.

Dotychczasowe rozporządzenie w sprawie warunków technicznych (t.j. Dz.U. 2022 poz. 1225) wymaga ponadto w instalacjach budynków żył wyłącznie miedzianych do 10 mm². Dotyczy to zarówno YKY, jak i YKSY, które i tak są miedziane; wersje aluminiowe (np. YAKY) to kable elektroenergetyczne; zakres przekrojów podaje karta wyrobu. Rozporządzenie ma w ISAP status „uznany za uchylony” z dniem 21 września 2026 r.; przepisy epizodyczne (przejściowe) zawierają art. 102a–102c Prawa budowlanego, dodane ustawą z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy – Prawo budowlane (Dz.U. 2026 poz. 1161).

Na co zwrócić uwagę przy zapytaniu ofertowym

  • Typ i konstrukcja w oznaczeniu: „YKY 5×16 mm² 0,6/1 kV” albo „YKSY 14×1,5 mm² 0,6/1 kV”; ekran, pancerz, osłona i żyła ochronna – w nazwie (np. YKSYekw 7×1,5 żo).
  • Identyfikacja żył: dla YKY układ kolorów (np. z żyłą niebieską i żółto‑zieloną), dla YKSY informacja, czy żyły są numerowane czy kolorowe, z żo czy bez.
  • Napięcie znamionowe 0,6/1 kV – odróżnia kable od przewodów sterowniczych giętkich 300/500 V (np. według PN-EN 50525-2-51), które są innym wyrobem.
  • Klasa żyły (PN-EN IEC 60228) i dopuszczalność żył sektorowych dla YKY, jeśli ma to znaczenie dla zacisków.
  • Klasa reakcji na ogień wymagana w projekcie i DoP; jeśli trasa wymaga wykonania bezhalogenowego – osobna pozycja na odpowiedni typ.
  • Ilość i jednostka: metry, długości odcinków, bębny; dla kabli opancerzonych – odcinki bez łączeń.
  • Dopuszczalne zamienniki: YKSLY zamiast YKSY (lub odwrotnie) tylko wtedy, gdy klasa żyły nie jest narzucona; YKXS zamiast YKY, gdy projekt dopuszcza izolację XLPE; inny producent przy tej samej konstrukcji i klasie CPR; zamiana YKY na YKSY i odwrotnie jest niedopuszczalna, chyba że projektant wprost ją dopuścił.
  • Dokumenty: karta katalogowa z normami wyrobu, DoP, świadectwo jakości.

Więcej o rodzinie kabli sygnalizacyjnych piszemy w artykule YKSY i YKSLY, a o podziale na kable i przewody w artykule rodzaje kabli i przewodów.

Podstawa normatywna i źródła

  1. PN-E-90401:1993 — Kable elektroenergetyczne i sygnalizacyjne o izolacji i powłoce polwinitowej na napięcie znamionowe nie przekraczające 6/6 kV -- Kable elektroenergetyczne na napięcie znamionowe 0,6/1 kV
  2. PN-E-90403:1993 — Kable elektroenergetyczne i sygnalizacyjne o izolacji i powłoce polwinitowej na napięcie znamionowe nie przekraczające 6/6 kV -- Kable sygnalizacyjne na napięcie znamionowe 0,6/1 kV
  3. PN-HD 603 S1:2006 — Kable elektroenergetyczne na napięcie znamionowe 0,6/1 kV
  4. PN-HD 308 S2:2007 — Identyfikacja żył w kablach i przewodach oraz w przewodach sznurowych
  5. PN-EN IEC 60228:2025-02 — Żyły kabli izolowanych
  6. PN-HD 60364-5-52:2011 — Instalacje elektryczne niskiego napięcia -- Część 5-52: Dobór i montaż wyposażenia elektrycznego -- Oprzewodowanie
  7. PN-HD 60364-4-43:2024-04 — Instalacje elektryczne niskiego napięcia -- Część 4-43: Ochrona dla zapewnienia bezpieczeństwa -- Ochrona przed prądem przetężeniowym
  8. Rozporządzenie delegowane Komisji (UE) 2016/364 z dnia 1 lipca 2015 r. w sprawie klasyfikacji reakcji na ogień wyrobów budowlanych na podstawie rozporządzenia Parlamentu Europejskiego i Rady (UE) nr 305/2011
  9. PN-EN 50575:2015-03 — Kable i przewody elektroenergetyczne, sterownicze i telekomunikacyjne -- Kable i przewody do zastosowań ogólnych w obiektach budowlanych o określonej klasie odporności pożarowej
  10. Decyzja Komisji z dnia 3 maja 2000 r. wykonująca dyrektywę Rady 89/106/EWG w zakresie klasyfikacji odporności wyrobów budowlanych, obiektów budowlanych i ich części na działanie ognia (notyfikowana jako dokument nr C(2000) 1001)
  11. PN-EN 50200:2016-01 — Metoda badania odporności na ogień cienkich przewodów i kabli bez ochrony specjalnej, stosowanych w obwodach zabezpieczających
  12. Dz.U. 2022 poz. 1225 — Obwieszczenie Ministra Rozwoju i Technologii z dnia 15 kwietnia 2022 r. w sprawie ogłoszenia jednolitego tekstu rozporządzenia Ministra Infrastruktury w sprawie warunków technicznych, jakim powinny odpowiadać budynki i ich usytuowanie
  13. Dz.U. 2026 poz. 1161 — Ustawa z dnia 31 lipca 2026 r. o zmianie ustawy o samorządach zawodowych architektów oraz inżynierów budownictwa oraz ustawy - Prawo budowlane
  14. PN-EN 50525-2-51:2011 — Przewody elektryczne -- Niskonapięciowe przewody elektroenergetyczne na napięcie znamionowe nieprzekraczające 450/750 V (Uo/U) -- Część 2-51: Przewody ogólnego zastosowania -- Przewody sterownicze olejoodporne o izolacji z termoplastycznego polwinitu (PVC)

Artykuł ma charakter informacyjny. Wiążące są aktualne przepisy i normy oraz dokumentacja producenta wyrobu.

← Wszystkie artykuły